Geen overeenstemming bereikt over de verbetering van het multilateraal systeem van het ITPGRFA
Het was de bedoeling dat het proces ter verbetering van het multilaterale systeem (MLS) van het ITPGRFA zou worden afgerond tijdens de elfde bijeenkomst van de Governing Body (GB 11) van het Internationaal Verdrag inzake plantgenetische hulpbronnen voor voedsel en landbouw (ITPGRFA), in november 2025 in Lima, Peru. De Partijen konden echter geen overeenstemming bereiken over de belangrijkste kwesties en besloten het verbeteringsproces stop te zetten. Dit betekent dat het bestaande MLS, met de huidige Bijlage I en Standaardovereenkomst voor de overdracht van materiaal (SMTA), van kracht blijft. Het uitblijven van overeenstemming tijdens GB 11 betekent dat een uitstekende kans is gemist om het behoud en het duurzame gebruik van plantgenetische hulpbronnen voor voedsel en landbouw te verbeteren, evenals de eerlijke en billijke verdeling van de voordelen die voortvloeien uit het gebruik ervan, en daarmee ook kansen om de doelstellingen van het ITPGRFA beter te verwezenlijken.
Het multilateraal systeem van het ITPGRFA
De doelstellingen van het Internationaal Verdrag inzake plantgenetische hulpbronnen voor voedsel en landbouw (International Treaty on Plant Genetic Resources for Food and Agriculture, ITPGRFA) zijn het behoud en het duurzame gebruik van plantgenetische hulpbronnen voor voeding en landbouw (PGRFA) en de eerlijke en billijke verdeling van de voordelen die voortvloeien uit het gebruik ervan, in overeenstemming met het Verdrag inzake Biologische Diversiteit (Convention on Biological Diversity, CBD), ten behoeve van een duurzame landbouw en voedselzekerheid. Het multilateraal systeem (MLS) van het ITPGRFA is een wereldwijde pool van PGRFA, bedoeld om de toegang tot PGRFA te vergemakkelijken en te zorgen voor een eerlijke en billijke verdeling van de voordelen die voortvloeien uit het gebruik ervan. Bijlage I van het ITPGRFA bevat een lijst van soorten en genera die zijn opgenomen in het MLS, momenteel 35 voedselgewassen en 29 voedergewassen. De uitwisseling van in het MLS opgenomen PGRFA vindt plaats op basis van de ‘Standaardovereenkomst inzake overdracht van materiaal’ (Standard Material Transfer Agreement, SMTA).
Verbetering van het multilateraal systeem
Met als doel om zowel een betere toegang tot PGRFA als een betere verdeling van de baten van het gebruik ervan te bewerkstelligen, werd in 2013 een proces gestart om de werking van het MLS te verbeteren, maar dit proces kwam in 2019 tot stilstand. In november 2023 besloot de Governing Body van het ITPGRFA om de formele onderhandelingen te heropenen, met als doel een verbeterd MLS aan te nemen tijdens de elfde bijeenkomst van de Governing Body (GB 11) in 2025.
In 2024 en 2025 kwam de opnieuw opgerichte Ad Hoc Open-ended Working Group to Enhance the Functioning of the Multilateral System (OEWG/MLS) vier keer bijeen om een nieuw pakket maatregelen ter verbetering van het MLS te bespreken (zie het artikel ‘Versterking van het multilateraal systeem van het ITPGRFA: werkzaamheden van de werkgroep afgerond’). De besprekingen waren gericht op de drie geïdentificeerde ‘hotspots’ in het verbeteringsproces (betalingsstructuur en tarieven voor het delen van monetaire voordelen, DSI/GSD en uitbreiding van Bijlage I van het MLS), en waren gebaseerd op het pakket maatregelen dat in 2019 werd voorgesteld, waaronder een resolutie, een herziene SMTA en een wijziging van Bijlage I van het ITPGRFA.
Met betrekking tot de betalingsstructuur werd overeengekomen om een abonnementsoptie in te voeren, maar sommige Partijen wilden ook aanvullende opties, zoals enkelvoudige toegang en/of een gedeeltelijk abonnement. Dit laatste zou betekenen dat abonnees één of twee gewassen van hun abonnement konden uitsluiten, en dat de verkoop van die gewassen niet zou meetellen bij het bepalen van de basis voor hun betaling. Voor de abonnements- en gedeeltelijke abonnementsopties zou een drempel gelden waaronder geen betalingen vereist zouden zijn. Bij de eenmalige toegangsoptie zouden betalingen altijd verplicht zijn. Wat de betalingstarieven betreft, varieerden de voorgestelde tarieven voor de volledige abonnementsoptie van 0,01-0,1 % van de totale verkoop van zaden, voor de optie voor eenmalige toegang met onbeperkte toegang tot het product van 0,1-1 % van de verkoop van dat product, en voor de optie voor enkelvoudige toegang met beperkte toegang tot het product van 0,77-2,5 % van de verkoop van dat product.
Wat DSI/GSD betreft, had de werkgroep aanvankelijk geen bezwaar tegen de voorgestelde aanpak om DSI/GSD alleen in de resolutie op te nemen. Later drongen sommige Partijen er echter op aan om DSI/GSD ook in de SMTA op te nemen, terwijl andere Partijen zich hiertegen verzetten. Er werd erkend dat het verbeterde MLS en het multilaterale DSI-mechanisme (MLM) dat is ontwikkeld onder de CBD elkaar wederzijds zouden moeten ondersteunen, ook om dubbele verplichtingen voor gebruikers te voorkomen.
Wat betreft de uitbreiding van Bijlage I, was het oorspronkelijke voorstel om Bijlage I uit te breiden tot alle PGRFA in ex situ-collecties die onder beheer en controle van de Partijen staan en tot het publieke domein behoren, maar ook over dit punt liepen de meningen uiteen. Er werden ideeën naar voren gebracht over de mogelijkheid voor landen om ‘positieve’ of ‘negatieve’ lijsten op te stellen van gewassen die zij al dan niet via het MLS zouden delen.
De ontwerpteksten (van de resolutie, de herziene SMTA en de wijziging van Bijlage I) die het resultaat waren van de laatste vergadering van de werkgroep en die tijdens de vergadering van de Governing Body in november 2025 zouden worden besproken, bevatten veel haakjes, wat betekent dat er geen overeenstemming was over de exacte inhoud ervan.
De bijeenkomst van de Governing Body in november 2025
Het was de bedoeling dat de verbetering van het MLS zou worden afgerond tijdens de elfde bijeenkomst van de Governing Body (GB 11) van het ITPGRFA in november 2025 in Lima, Peru. Wel werd verwacht dat dit moeilijk zou worden, aangezien er nog veel beslissingen moesten worden genomen, onder meer over de drie ‘hotspots’. Ook werd het ‘High-Level Segment’ (HLS), waaraan ministers en viceministers van de Partijen bij het ITPGRFA zouden deelnemen en dat tijdens GB 11 zou worden gehouden om de verbetering te bespreken, geannuleerd vanwege onvoldoende deelname uit sommige regio's en dus een onevenwichtige vertegenwoordiging.
Tijdens GB 11 bleken de meningsverschillen nog groter te zijn dan tijdens de vergaderingen van de werkgroep, en de partijen konden geen overeenstemming bereiken. Belangrijke twistpunten waren de uitbreiding van Bijlage I, waarbij ontwikkelingslanden verwezen naar de nationale soevereiniteit over hun genetische hulpbronnen, en de opname van DSI/GSD in de nieuwe SMTA, waartegen ontwikkelde landen zich verzetten omdat er geen wereldwijd aanvaarde definitie van DSI bestaat. Na intensieve discussies kwam de voorzitter van GB 11 met een definitief voorstel om overeenstemming te bereiken over een nieuwe SMTA (waarbij de betalingstarieven zouden worden vastgesteld tijdens de twaalfde vergadering van de Governing Body (GB 12) in 2027) en om in de periode tussen GB 11 en GB 12 in speciale werkgroepen verder te werken aan DSI/GSD en de uitbreiding van Bijlage I. Dit voorstel kreeg echter niet de steun van alle partijen en daarom werd besloten het verbeteringsproces stop te zetten en geen intersessionele activiteiten tussen de vergaderingen van GB 11 en GB 12 te plannen. Dit resultaat betekent dat de bestaande MLS, met de huidige bijlage I en SMTA, van kracht blijft. Een meer gedetailleerd verslag van GB 11 is hier te vinden.
Beoordeling van het resultaat
Voor de Nederlandse delegatie, die een zeer actieve rol heeft gespeeld in het verbeteringsproces en nauw heeft samengewerkt met nationale belanghebbenden, was de uitkomst van GB 11 teleurstellend. Het mislukken van het verbeteringsproces betekent dat een uitstekende kans is gemist om de toegang tot PGRFA te vergroten en het behoud en duurzaam gebruik ervan te verbeteren, evenals de eerlijke en billijke verdeling van de voordelen die voortvloeien uit het gebruik ervan, en daarmee kansen om de doelstellingen van het ITPGRFA beter te verwezenlijken.
Voor meer informatie en/of om uw mening te geven, kunt u contact opnemen met mevrouw Kim van Seeters (ABS-bevoegde nationale autoriteit; k.vanseeters@minlnv.nl) of de heer Martin Brink (Nationaal ABS-Loket; martin.brink@wur.nl).